Iedereen kent de Lego slogan nog wel: “Van Lego kun je alles maken, een boot, een vliegtuig of een trein”. Maar na een bezoek aan J. van Spijk Metaalbewerking bv., ga ik de slogan aanpassen: “Van staal kun je alles maken, voor een boot, een vliegtuig of een trein.” En ik zal er niet ver naast zitten. “We maken hier dingen van staal”, vertelde Kees Jansen, een man met het voorkomen van een ouderwetse smid, “van minder dan een centimeter tot zaken die anderhalve ton wegen. En alles daartussenin.” In de werkplaats op een klein bedrijventerrein in Groningen valt bij binnenkomst meteen de geur van ijzer op. “Wij ruiken dat niet meer”, zei Kees, “maar vorige week was een open bedrijven dag en opvallend veel mensen die van huis uit iets met staal of staalbewerking hebben, vertelden ons hetzelfde: het ruikt hier naar ijzer.” Dat laatste is ook niet zo moeilijk. Gigantische stalen balken staan breed opgesteld in de werkplaats. Er wordt gelast en geslepen door de medewerkers. De draaibank stond toevallig even stil, maar de freesrobot deed het werk, aangedreven door een computerprogramma. “Tot op een 10e millimeter nauwkeurig, als dat moet”, vertelde Kees, “wij kunnen allerlei soorten metaalbewerking aan: draaien, frezen en knippen.” Voor mij als leek werd het verschil tussen draaien en frezen uitgelegd: bij draaien beweegt het object en staat de draaibank stil; bij frezen beweegt de machine en staat het object stil. Omdat het bij het betere staal natuurlijk over de fabricage van messen moet gaan – het is een 2sharp interview – kwam het maken van messen en alles wat daarbij komt kijken, natuurlijk ter sprake. Het voorbeeld was het zelf opzetten van een messenlijn. Wat komt daar zoal bij kijken? Kees stelde zich meteen als opdrachtnemer op: “We kunnen een prachtig mes maken waar je niets mee kunt, maar we kunnen ook iets handigs en praktisch maken, dat vlijm en vlijmscherp is. Wat is de toepassing van een mes?” Dat was iets waar ik niet over nagedacht had, ik was begonnen met de vormgeving. Kees vertelde: “De vormgeving is eigenlijk het gemakkelijkst van alles. Immers, we kunnen alles van staal maken.” Hij stapte even op van zijn stoel en kwam terug met een 3D geprint model van een opdracht die ze in de toekomst gaan maken. “We zijn een innovatief bedrijf en denken direct met de klant mee. In wat voor serie wil je een messenlijn opzetten? 40, 400, 4000 stuks? Wat is de doelgroep? Wat is de staalsoort? Bedenk wel dat de staalsoort de prijs niet bepaalt, het is de bewerking die staal moet ondergaan waar het prijskaartje aan hangt. De ene staalsoort vraagt qua bewerking namelijk veel meer tijd dan de andere staalsoort. Daarom kom ik weer terug bij mijn eerste vraag: wat is de toepassing van het mes? Een slagersmes vraagt een hele andere benadering dan bijvoorbeeld een kapmes.” Het idee dat vormgeving in deze tijd geen belemmering meer is, drong langzaam tot mij door. Van staal kun je blijkbaar écht alles maken. Het stapje staal naar kunst, is dan maar een klein stapje. Kees Jansen vertelde dat op verschillende kunstwerken rond Groningen, bewerkt staal was gebruikt dat bij hem vandaan kwam. Bij de rondleiding door de werkplaats kwam ik objecten tegen die zowel erg kunstzinnig als zeer bruikbaar waren, afhankelijk van de toepassing. De toekomst van staal lijkt er één te zijn van onbegrensde mogelijkheden. Op mijn vraag of Van Spijk Metaalbewerking dan niet veel meer opdrachten kunnen binnenhalen reageerde Kees heel oprecht: “Nee, veel groter dan nu moeten we niet worden, het gaat prima zo. Je moet niet vergeten dat als er een opdracht binnen komt, we ook altijd eerst een testfase hebben. ‘Is dit wat de klant wil?’. Als jij een nieuw aardappelschilmesje wilt ontwerpen dan zullen wij met je meedenken tot je krijgt wat je voor ogen stond. Tot aan de CE-productomschrijving aan toe. Dat is ons meer waard dan steeds groter worden.” Op het kaartje van J. van Spijk metaalwerking bv. staat ‘Ijzersterk in metaalwerk’, en dat kwam mij bekend voor. “Onze website wordt binnenkort aangepast”, zei Kees, “we gaan meer laten zien wat we allemaal maken.” Ik denk dat dát een goede zaak is, want een bedrijf als dit doet zich tekort als ze zich alleen op ijzer lijken te richten. Ze maken Lego van staal.